Elk jaar krijgen 42.000 Nederlanders een CVA en 52.000 een TIA. Het meest voorkomende type CVA is een herseninfarct (80%). In de overige 20% gaat het om een hersenbloeding, waarvan het in 25% om een subarachnoidale bloeding (SAB) gaat.

Na de 1e CVA overlijdt 12% van de opgenomen patiënten <1 maand. Dit percentage ligt hoger naar mate je ouder &/of vrouw bent. Op de lange termijn zien we dat 20% 1 jaar en 38% 5 jaar na een CVA is overleden. Maar dit hangt ook af van de locatie van de CVA. Zo overlijden mensen eerder na een SAB dan een bloeding in het hersenweefsel.

Een CVA kan resulteren in diverse klachten en symptomen.

Kijkend naar motorische problemen, dan zien we:

• Spierverlamming (parese): krachtsverlies door een gedeeltelijke of volledige verlamming komt vaak voor. In de acute fase komt dit bij 80% voor in een arm of been en na een half jaar bij 50%.
• Spasticiteit: gaat vaak samen met een spierverlamming. Dit komt doordat de remmende werking van het brein wegvalt, waardoor de spieren ongecontroleerd gaan samentrekken.
• Gestoorde coördinatie: kan komen door spasticiteit

Zo'n 3 op de 4 CVA-patiënten ervaart schouderpijn door spasticiteit, het verkeerd bewegen van de schouder &/of een gedeeltelijke ontwrichting (luxatie) van de schouder . Dit en pijn elders in het lichaam kan de revalidatie sterk benadelen.

Cognitieve problemen op het gebied van aandacht, geheugen, handelen en planning komt bij 50-75% van de patiënten voor na een CVA. Ook executieve functies zoals flexibel denken en de informatieverwerking zijn vaak aangedaan. Om meer zicht te krijgen op de cognitie kan een MoCa worden afgenomen. In gedrag en emotie wordt vaak passiviteit, labiliteit, depressiviteit en prikkelbaarheid gezien. Dit kan leiden tot problemen op werk of in relaties.

Slikken gaat vaak moeilijk in de acute fase, waardoor de kans op een aspiratiepneumonie, een longontsteking door verslikking, verhoogd is. Om dit te voorkomen kan een slangetje (sonde) worden geplaatst waardoor voeding de maag of darmen binnenkomt.

Op communicatief vlak zien we:

1. Dysartrie: moeite met spreken, doordat de tong en de spieren van de lippen verlamd zijn.

2. Afasie: moeite hebben met het begrijpen van taal, het vinden van woorden en maken van zinnen. Dit wordt na 3 maanden bij 25% van de patiënten gezien en komt m.n. door schade aan de linker hersenhelft.

Na een SAB kan de reuk zijn aangedaan. Ook het zicht kan zijn veranderd. Dit kan gaan om wazig of dubbelzien. 

1. Acute fase

Dit gaat om de periode van de CVA totdat de patiënt stabiel is. Dit kan uren tot dagen duren. Deze fase vraagt om snel handelen om schade aan het brein zoveel mogelijk te beperken. 

Behandeling herseninfarct

Intraveneuze trombolyse (IVT): 1e keus behandeling waarbij via infuus in de arm een bloedverdunner wordt ingebracht om het stolsel in het brein op te lossen. Tijd: <4.5 uur na 1e klachten.

Ongeschikt bij verhoogde bloedingsneiging

Intra-arteriële trombectomie (IAT): 

Als IVT onvoldoende effectief blijkt of de klachten >4,5 uur bestaan, kan voor IAT worden gekozen. Bij deze ingreep, die vaak onder een roesje gebeurt, wordt een dun slangetje vanuit de lies tot in het afgesloten vat opgevoerd en hier het stolsel met een stent weggetrokken of weggezogen. Tijd: <6 tot 24 uur na 1e klachten

"Time is brain"

Hoe sneller de behandeling start, hoe sneller de bloedtoevoer naar de penumbra wordt hersteld. Dit vergroot de kans dat dit kwetsbare hersenweefsel rondom het afgestorven deel nog kan worden gered.

2. Na acute fase

Binnen 24 uur na het CVA wordt de revalidatie opgestart naar kunnen van de patiënt. Dit gaat initieel om dagelijks max. 1 uur aan training en uitleg aan en begeleiding van naasten.  

3. Chronische fase

In deze fase ligt de nadruk om het leren omgaan en accepteren van de beperkingen. Dit kan gaan om blijvende vermoeidheid, somberheid of verminderde mobiliteit. Daarbij moet worden gezegd dat in de jaren na het CVA het functioneren nog kan veranderen bijvoorbeeld door medische problemen, daardoor over tijd beperkingen zichtbaarder worden of ten positieve door verandering in weekstructuur.

Als het hart de bron van het bloedstolsel is dan:

- Overleg met de cardioloog

- Start medicatie: LMWH (heparine), NOAC

Als de oorsprong niet in het hart ligt, dan wordt er gestart met een TAR. Dit is een medicijn die de samenklontering van bloedplaatjes remt, zoals:  

- Clopidogrel of

- Acetylsalicylzuur & dipyridamol

Bij een vernauwde halsslagader (a. carotis) wordt liefst <2 weken na het infarct een carotisendarteriëctomie (CEA) uitgevoerd. Bij deze ingreep wordt de vernauwing door kalk of vet uit het vat wordt verwijderd.

Ongeachte de gemeten waarden wordt: 

1. Cholesterol verlaagd door te starten met een statine.

2. Bloeddruk verlaagd door te starten met een ACE-remmer of plastablet

Diagnostiek

Om tot een behandelplan te komen wordt er gekeken naar:

• Functioneren vóór CVA: in ADL, coping, psychisch
• Functioneren na CVA: neurologisch en neuropsychologisch onderzoek (cognitief, emotioneel, sociaal)

Meetinstrumeten

Om stoornissen in kaart te brengen worden klinimetrische instrumenten gebruik zoals: ScreeLing voor afasie (taal #), Motricity Index om de spierkracht en de Barthel Index om de ADL-zelfstandigheid te bepalen.

Start behandeling

Liefst wordt <24 uur na de CVA gestart met mobiliseren. Dit leidt tot minder complicaties zoals een longontsteking of doorligplekken, en helpend is tegen blijvende afhankelijkheid.

Training & functieherstel

Na de CVA kan er op verschillende manieren herstel plaatsvinden:

Spontaan - In de eerste dagen tot weken

Door training - Stimuleert de aanleg van omleidingen en nieuwe hersenverbindingen in eerste maanden tot jaren. In het 1e half jaar geldt: hoe meer therapie, hoe beter het herstel. 

Door compensatie - Leren omgaan met functieverlies.

Belangrijke factoren voor CVA-revalidatie

Naast dat het belangrijk is om na een beroerte snel te starten met oefeningen en dit op de juiste intensiteit gebeurd, zijn er nog een aantal belangrijke punten die herstel bevorderen: 

• Motivatie: inzet
• Steun van naasten: hulp van familie & vrienden
• Team van zorgverleners: denk aan therapeuten (fysio, ergo) en de revalidatiearts die als een team met de patiënt meedenken
• Educatie: uitleg over de gevolgen van de ziekte en de behandeling
• CVA-ketenzorg: goede samenwerking tussen instanties en zorgverleners 
• Gezonde leefstijl: om de kans op een volgende beroerte te verkleinen.

Door oog te hebben voor deze factoren, kan het herstelproces positief worden beïnvloed.